TRÍ TUỆ XÚC CẢM VÀ CÔNG VIỆC CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN

Tham luận tại Đại hội Công Đoàn

 trường THPT Phan Đình Phùng ngày 3 tháng 10 năm 2012

          Chủ đề: Một số giải pháp để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ giáo viên, nhân viên.

Kính thưa các vị đại biểu, kính thưa Đại hội. Tôi được giao nhiệm vụ tham luận về chủ đề: Một số giải pháp để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ giáo viên, nhân viên.

  Xin bắt đầu bằng một số tình huống sư phạm.

      Tình huống thứ nhất:

   Giờ  văn, cả lớp như đang bị thôi miên bởi  giọng bình giảng trầm ấm, truyền cảm của cô giáo: Lần đầu tiên trong lịch sử thi ca, một cành củi khô trôi vào thơ Huy Cận như nỗi cô đơn của một kiếp người trong xã hội”

                             “Thuyền về nước lại, sầu trăm ngả

                              Củi một cành khô lạc mấy dòng”

–         Cô em vào lớp. Một giọng kim the thé cất lên

    Đứng trước cửa lớp là một nữ sinh váy ngắn cũn cỡn, móng chân đỏ, móng tay xanh, tóc mảng vàng mảng tím.  Ấn cục tức ở trong cổ họng xuống, không được, giọng cô còn cao hơn cả giọng trò:  Mày biến đi đâu mà giờ này mới vào lớp với cái bộ dạng …bộ dạng kia?….

  IMG_1160 

Tình huống thứ hai:

 Thầy Q bước vào lớp với tâm trạng phấn trấn, bỗng khựng lại, trên bảng là dòng chữ to tướng: “Q cún”. Mặt rực đỏ, rồi lại tái dại, thầy lắp bắp : chúng mày, đồ, đồ… mất dạy.

     Hai mẩu chuyện trên là tôi “tái chế” từ những tình huống giáo dục lấy trên mạng, còn đây  là chuyện xảy ra tại phòng hội đồng trường THPT Phan Đình Phùng Hà Nội. Chuyện giả tưởng thôi nhưng chứa nhiều sự thật trong đó. Xin lỗi các thầy cô có tên trong câu chuyện, tôi xin phép mượn tên các thầy cô.

Tình huống thứ 3:

    Bước vào phòng hội đồng, trái với sự vui vẻ hàng ngày, quăng phịch cái cặp lên bàn, thầy D. ca thán với mấy thầy đang chơi Bi-a: Bực mình quá, hôm qua lớp mình  có 3 học sinh trốn  học,  đi cổ vũ bóng đá cúp Phan Đình Phùng. Bóng với chả bánh, rồi trượt cả lũ, chỉ tại ông N thể dục.

   Vừa lúc ấy cô M. hiệu phó  bước vào, đưa thầy D. một tờ giấy: Anh  D. này, hôm nay kiểm tra nề nếp , lớp anh có 3 học sinh sai đồng phục, hai đứa nhuộm tóc, một thằng đầu trọc.

   Tay run run đón cái danh sách, chưa kịp đọc hết thì cô T. từ phòng uống nước đi sang: Anh giai ơi, con anh chẳng chịu học môn của em gì cả, trong giờ sinh vật toàn làm toán thôi, buồn quá cơ.

   Thầy  D. chưa kịp phản ứng ra sao thì từ bên kia bàn Bi-a, thầy K. bước tới: Tiện thể nhắc  thầy, ngày mai hết hạn nộp đề thi học kì, hai đề chẵn lẻ, 7 điểm bắt buộc, 3 điểm tự chọn, bám sát Ma trận nhé.

    Đúng  lúc ấy, thầy T. hiệu trưởng xuất hiện  như từ trên trời rơi xuống,  nắm vai thầy D. lắc lắc: Ông làm thế nào chứ kiểm tra chất lượng đợt trước lớp ông được có mỗi… 75% trên trung bình đấy nhé !

   Thầy D. dang hai tay, ngửa mặt lên trần: Trời ơi!

 

Hàng ngày chúng ta phải đối mặt với những tình huống như thế, chịu những áp lực như thế, làm thế nào để vượt qua? Có giải pháp  gì để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ? Câu trả lời sẽ có ở cuối bản tham luận này này.

Từ những năm 90 của thế kỉ XX, nhiều nhà khoa học trên thế giới đã bỏ nhiều công sức nghiên cứu để trả lời cho câu hỏi “Vì sao nhiều người thông minh, học giỏi, bằng cấp cao, lại không thành công trong cuộc sống?”  Theo những nghiên cứu của các nhà tâm lý học Mỹ, trong số những sinh viên tốt nghiệp loại giỏi chỉ có 25% thành đạt; số còn lại có nhiều  người phải  xoay xở trong cuộc sống khó khăn hơn rất nhiều những người khác. Trái với quan niệm truyền thống, các nhà Tâm lý học hiện đại cho rằng: Bằng cấp, IQ, các kì thi – không phải là những thứ dùng để tiên đoán chắc chắn ai sẽ thành công trong cuộc đời.  Vấn đề là: Trí tuệ lý thuyết không chuẩn bị cho  cá nhân đương đầu với những thử thách của cuộc sống và nắm bắt những cơ hội hiện ra. Những nhà khoa học này khẳng định : “Năng lực xúc cảm là một siêu năng lực (meta-abiliti), nó quyết định việc chúng ta khai thác thế mạnh của mình, kể cả trí tuệ như thế nào”.

Hơn ai hết, giáo viên là những người cần đến Trí tuệ xúc cảm và sử dụng trí tuệ xúc cảm nhiều nhất. Vậy Trí tuệ xúc cảm là gì?

Salovey và Mayer (các nhà Tâm lý học Mỹ) định nghĩa: “TTXC là khả năng tiếp nhận cảm xúc, tích hợp cảm xúc hỗ trợ  việc suy nghĩ, hiểu và điều chỉnh các cảm xúc nhằm thúc đẩy  sự phát triển cá nhân”.  

TTXC bao gồm 4 khả năng:

  1. 1.  Khả năng Tiếp nhận cảm xúc . Đó là  khả năng phát hiện giải mã các cảm xúc trên gương mặt, giọng nói và các giá trị văn hóa .Tiếp nhận cảm xúc đại diện cho một khía cạnh của TTXC, nó làm cho tất cả các việc xử lý thông tin cảm xúc khác trở thành có thể. (VD: Học sinh nói dối để nghỉ học thể nào cũng bộc lộ qua giọng nói hay nét mặt –gv cần nắm bắt)
  2. 2.  Khả năng Làm chủ cảm xúc. Năng lực làm cho những tình cảm của mình thích nghi với hoàn cảnh. Sự tự chủ hay năng lực “chống lại những đòn roi của số phận”– thay vì trở thành “nô lệ của cảm xúc”. (Cô giáo dạy văn và thầy Q trong tình huống trên thuộc dạng Không làm chủ được cảm xúc)
  3. 3.  Khả năng Hiểu cảm xúc . Khả năng thấu hiểu các ngôn ngữ cảm xúc, hiểu rõ các mối quan hệ phức tạp giữa các cảm xúc.  Hiểu cảm xúc đầu tiên là có ý thức về bản thân- có thể nhận biết các xúc cảm của mình. Ý thức về bản thân có nghĩa là chúng ta đồng thời “có ý thức” về tâm trạng tức thời và cả về những ý nghĩ liên quan tới tâm trạng ấy”.  Về ý này Mayer chia xã hội thành ba nhóm  người tùy theo quan hệ của họ với xúc cảm:

–  Những người có ý thức về bản thân mình. Nhóm này có thể chế ngự các xúc cảm. (Muốn trở thành giáo viên giỏi cần ra nhập nhóm này)

–  Những người để những xúc cảm của mình nhấn chìm. (GV rơi vào nhóm này chắc chắn không thể là gv giỏi – cho dù có thông minh tuyệt đỉnh hay bằng cấp đầy mình)

– Những người chấp nhận các thiên hướng tinh thần của mình, họ ý thức được những gì mình cảm nhận nhưng chẳng làm gì để điều chỉnh lại. (hãy đọc “Đời thay đổi khi chúng ta thay đổi”)

4.  Khả năng Nhận biết cảm xúc của người khác. Khi chúng ta càng nhạy cảm với cảm xúc của mình thì chúng ta càng hiểu rõ cảm xúc của người khác. Những người biết đồng cảm có năng khiếu về dạy học, buôn bán, quản lý và những nghề lấy lợi ích người khác làm hàng đầu. (GV nhận biết được cảm xúc của học sinh, đồng cảm với học sinh thì việc dạy học , làm chủ nhiệm sẽ thuận lợi vô cùng) . Nghệ thuật của sự quan hệ phần lớn là kĩ năng điều khiển cảm xúc của mình với người khác. Những người biết cách làm cho mình được lòng mọi người, biết lãnh đạo và hướng dẫn có hiệu quả những liên hệ của mình với người khác đều có khả năng nhận biết cảm xúc của người khác ở mức cao.

 

Một ứng dụng Trí tuệ cảm xúc vào công việc của người giáo viên

NGHỆ THUẬT PHÊ BÌNH

    Phê bình học sinh là một việc thường xuyên chúng ta phải làm. Phê bình như thế nào để có hiệu quả.  Một sự phê bình khéo léo là thông điệp hữu ích nhất mà một giáo viên có thể đưa ra với học sinh. Harry Levinson, một nhà phân tâm học đã đưa ra những lời khuyên sau đây về nghệ thuật phê bình gắn chặt với nghệ thuật ca ngợi:

–         Hãy thật cụ thể, giải thích  những gì anh ta làm đúng, những gì làm sai. Đừng nói loanh quanh, nước đôi hoặc lòng vòng – điều đó chỉ làm cho thông điệp mà ta định gửi tới đối tượng bị rối.

–         Hãy đưa ra giải pháp. Sự phê phán phải mở ra khả năng , phải đưa ra gợi ý về cách giải quyết vấn đề.

–         Hãy nói trực tiếp. Phê phán cũng như khen ngợi, sẽ rất hiệu quả khi nói thẳng, thông qua một người khác hay một phương tiện khác – sẽ giảm hiệu quả.

–         Cần tỏ ra đồng cảm, cảm nhận được tác động của những gì mình phê phán. Những người ít đồng cảm thường có xu hướng buông lời phê phán gây tổn thương tới đối tượng. Sự phê phán như vậy có kết quả tiêu cực: Thay vì sửa chữa khuyết điểm, đối tượng cảm thấy oán giận, chua xót, tự đặt mình vào thế thủ.

Rõ ràng là những lời lời khuyên này rất bổ ích cho chúng ta.

608085

Trên đây là Tổng hợp của tôi về Trí tuệ xúc cảm từ sách báo và Internet, những thông tin này chưa thể đầy đủ. Bản thân nghành Tâm lý học nghiên cứu về Trí tuệ xúc cảm còn rất mới mẻ (từ những năm 90 thế kỉ XX), các khái niệm còn nhiều tranh cãi. Tôi chỉ gợi ra một vấn đề mà nó tác động đến tất cả chúng ta trong công việc hàng ngày.

Với câu hỏi ban đầu, làm thế nào để vượt qua những tình huống  chớ trêu đó, giải pháp nào để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ ? Hiện nay đang có những khóa học Kĩ năng mềm , nếu Công Đoàn tổ chức cho cán bộ gv học 1 khóa– sẽ rất hữu ích. Trong khi chờ đợi, các thầy cô có thể đọc sách về Trí tuệ xúc cảm, nhất là những thầy cô còn trẻ, còn dạy học nhiều năm nữa, theo tôi-rất nên đi sâu tìm hiểu vấn đề này. Một trong các tác giả nên đọc là : Daniel Golemen.

Xin cảm ơn quí vị chú ý lắng nghe

Phùng Hồng Kổn

Advertisements

2 phản hồi

  1. Bài ” Trí tuệ … công việc của người giáo viên ” sâu sát , cô đọng mà giản dị , khiêm tốn , rất có sức thuyết phục .
    Trí tuệ cảm xúc là một khái niệm về sự thông minh “của trái tim “phân biệt với sự thông minh máy móc “của đầu óc ” . Ông cha ta thường bảo ” đối nhân xử thế có tình có lý ” là vậy .
    Xin chào thầy Kổn .

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: