THƯỞNG NGOẠN TRANH ĐÔNG HỒ (số 11)

Phùng Hồng Kổn

V.   Triết lý âm dương

Trên các con lợn trong các tranh: Lợn nái; lợn độc; lợn ăn lá dáy, hay trên các con trâu, con bò và cả con lợn trong tranh thổ công, táo quân, mỗi con vật đều có hai cái khoáy giống biểu tượng âm dương?

Từ xa xưa, con người ở phương đông, qua trải nghiệm cuộc sống đă đúc rút ra triết lý âm dương. Ban đầu là những khái niệm rất cụ thể: Giống cái – âm, giống đực- dương, Đất – âm (biểu tượng là hình vuông), Trời – dương (biểu tượng là hình tròn), dần dần người ta đã suy ra nhiều cặp đối lập phổ biến khác: Phía bắc, lạnh – thuộc âm, phía nam, nắng – thuộc dương; Mùa đông – âm, mùa hạ – dương; Đêm – âm, ngày – dương và còn rất nhiều cặp âm dương khác: Mềm – cứng; Tĩnh – động; Chậm – nhanh; Tối – sáng; Đen – đỏ; Thấp – cao…

Về sau người ta lại phát hiện ra những quy luật cơ bản của nguyên lý âm dương:

– Không có gì hoàn toàn âm hoặc hoàn toàn dương, trong âm có dương, trong dương có âm.

– Âm và dương luôn gắn bó mật thiết với nhau, vận động và chuyển hoá cho nhau, âm phát triển đến cùng cực thì chuyển thành dương; dương phát triển đến cùng cực thì chuyển thành âm.

Gần đây nhiều học giả nước ta đã có những công trình lớn, chứng minh triết lý âm dương có nguồn gốc  từ phương nam (Xem Kim Định; Trần Ngọc Thêm; Nguyễn vũ tuấn Anh).

Tranh cổ Đông Hồ luôn có đôi, bản thân hình thức đôi tranh đã thể hiện triết lý âm dương, nội dung tranh lại  càng làm  rơ điều  này:  Ông tơ – bà nguyệt (ông tơ-dương, bà nguyệt – âm; Văn trường – Võ trường (văn – âm, võ – dương); Hứng dừa – đánh ghen (hứng dừa: êm đềm, hạnh phúc – âm, đánh ghen: bất hạnh, náo động – dương); Dạ xướng ngũ canh hoà – Nhật minh tam tác thụy (đêm – âm, ngày – dương) v.v…

Thế kỷ thứ XVI là thời kỳ phong trào phục hưng phát triển mạnh mẽ ở châu Âu. Hội hoạ, với những tên tuổi lừng lẫy mọi thời đại như Leonardo da vinci, Raphaelo xanti, Mikenlangielo… đã hoàn thiện luật viễn cận, luật sáng tối, và các luật về tỉ lệ, màu sắc v.v… Khi đó ở Đông Hồ mới xuất hiện nghề làm tranh dân gian. Tranh Đông Hồ không tuân theo các luật trên, nó không có đường chân trời, không có tiền cảnh, hậu cảnh, không có chuyển sắc độ đậm nhạt v.v… mà chỉ có những mảng màu đơn sắc, được bao bằng đường viền thô, dứt khoát, các nhân vật dược dàn lên hết mặt tranh (người ta gọi là “Đơn tuyến bình đồ”). Ấy vậy mà tranh Đông Hồ vẫn tồn tại và phát triển đến nay, nó không chỉ được người Việt Nam ưa thích mà nó đã vượt đại dương đến khắp năm châu.

Tranh Đông Hồ đề cập tới khá nhiều lĩnh vực, từ cuộc sống đời thường cho đến  cuộc sống tâm linh, rồi tranh  v̉ề hội hè, về lịch sử, tranh ngụ ngôn triết lý v.v… Dưới đây đưa ra một sự phân loại chỉ că tính chất tương đối, bởi lẽ mỗi bức tranh đều không đơn nghĩa. Tranh về đời thường cũng có thể  mang theo nhiều hàm nghĩa về tâm linh hay  cũng có thể chứa đựng tính ngụ ngôn, triết lý …

THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 1)

THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 2)

THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 3)

THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 4)

THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 5)

THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 6)

THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 7)

THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 8)

THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 9)

THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 10)

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: