THƯỞNG NGOẠN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ (số 3)

Phùng Hồng Kổn

Về hội h̀è

Nói về văn hoá Kinh Bắc không thể không đề cập tới  hội hè. Một số lễ hội vẫn  còn đến ngày nay nhưng  nhiều hội chỉ còn trong sách vở và trong kí ức những người cao tuổi ở đây. Xin được điểm lại một số lễ hội và các trò chơi trong hội.

– Hội Lim với Hát quan họ đă quá quen thuộc. Nay vẫn được tổ chức hàng năm vào 13 tháng giêng.

– Hội Thi nấu cơm ở Tư Thế (Thuận Thành)

– Thi dệt vải ở Nội Duệ Cầu Lim

– Trò chơi Tranh cây Mộc Tất ở Long Khám (Từ Sơn)- chỉ dành cho các cụ trên 50 tuổi.

– Trò Ôm cột ở Đồng Kị (Từ Sơn)

–  Thi Bơi chải ở Đại Than ( Gia Lương)

– Đánh đu, kéo co thì có ở hầu khắp các hội

– Thi hàng Mã ở Đông Hồ, Đạo Tú, Tú Khê ( Thuận Thành)

– Múa rối ở Thanh Long, Đào Thị ,Thịnh Lộc (Quế Võ)

– Trò Bắt vịt  dưới nước ở Đồng Kị (Từ Sơn)

– Cờ người hội nào cũng có.

– Đấu vật có ở nhiều nơi nhưng nổi tiếng nhất là các lò vật Tri Nhị, Chung Màu (Gia  Lương).

– Hội Dâu có Lễ Tắm phật nay chỉ còn lại câu ca “Dù ai buôn bán trăm ngh̉- Đến  ngày mồng tám thì về hội Dâu” ( 8/4 âm l̃ch).

–  Tục ca hát thờ thần, mừng dân:  Cũng như tục rước, tế, tục ca hát thờ thần mừng dân có ở hầu như đại bộ phận các hội ở Kinh Bắc. Xưa, có những làng chuyên đi hát giữ cửa đình như Thanh Tương, Thanh Hoài (Thuận Thành), Lỗ Khê (Từ Sơn) … Cứ theo lịch, các làng vào đám mở hội là đào, kép của các làng trên lại lên hát múa, “Trước là thờ đấng thượng đẳng tối linh, sau là chúc mừng dân bình an khang thái, sau nữa là vui xuân vui hội cầu may,  cầu phúc”

–  Hội chọi gà phổ biến ở rất nhiều nơi, nhưng nổi tiếng nhất là các hội Đình Bảng (Từ Sơn),Thổ Hà (Việt Yên), Yên Phụ (Yên Phong). Các hội này thu hút mọi người ưa thích chọi gà trong toàn tỉnh và cả tỉnh ngoài. Giải gà chọi chia lần lượt các thứ bậc: Nhất thắng, nhị  thắng, tam thắng. Những  con gà vào giải là những gà thuộc giống chọi được chọn kỹ từ gà bố, gà mẹ. Khi mới bóc trứng lại được khảo sát kỹ theo tiêu chuẩn nhà nghề để lọc ra nuôi riêng. Được vài ba tháng lại lọc một lần nữa và nuôi theo theo một phương pháp công phu. Đến khi gà nhú cựa đă được tập dượt từng bước theo trình độ từ thấp lên cao. Gà đấu thử nhiều lần mới đem đến hội để chọi.

– Trò Bắt chạch trong chum ở Phú Mẫn (Yên Phong), và ở á Lữ (Thuận Thành): Chạch được thả vào trong chum, từ 5 đến 7 chum đặt hàng ngang ở sân đình. Muốn vào thi bắt chạch phải có hai người, một trai một gái cùng bắt chạch ở một chum. Đôi trai  gái phải ôm nhau bằng một tay, bắt chạch bằng một tay. Các cụ cho rằng như thế âm dương mới hài   hoà, mới cầu được mưa thuận gió hoà, mùa màng tốt tươi, người vật an th̃nh.

– Và đây là Lễ rước ở hội đền Lý Bát Đế  thời xưa: Nam tướng 144 người, mặc áo đỏ,  ống tay dài; nữ tướng 18 người, đội khăn xô, quần áo màu, mỗi tướng có một lọng xanh. Hơn 100 người được chọn để cầm kích, khiêng kiệu. Người cầm kích mặc áo vàng, người khiêng kiệu mặc áo đỏ đội mũ đen. Ba người cao, đẹp, mặt mũi đoan chính, dáng vẻ khoan thai, cường tráng, cởi trần, đóng khố vàng, tay cầm chuỳ – tượng trưng ba tướng võ. Khi rước, tướng võ đi trước, sau đó là một trăm người cầm kích, rồi đến kiệu của Thánh mẫu có 18 nữ tướng đi phù giá, tiếp theo là kiệu của 8 vị vua, mỗi kiệu có một con ngựa và 18 nam tướng theo sau, tiếp đến các vị sắc mục, hương lăo áo mũ chỉnh tề đi sau cùng. Cờ, lọng, tán, quạt rực ŕỡ. Sênh, trống, đàn phách rộn rã, rền vang một khoảng trời. Hàng vạn người kéo theo đám rước. Rước từ  Đền Lý đến chùa Cổ Pháp, nghe ni cô tụng kinh một đêm, sáng hôm sau lại rước về Đền.

– Hội Thi Đọc mục lục ở Phù Khê – Từ Sơn và ở Đông Hồ – Thuận Thành là một hội thi rất văn hoá rất hay  (rất tiếc, nay cũng không thấy ở đâu tổ chức nữa). Mục lục là một loại văn bản viết về truyền thống tốt đẹp của làng. Hội thi nhằm giữ gìn, phát huy những truyền thống đó. Cuộc thi bắt đầu vào giờ tuất. Người thi mặc lễ phục, đứng trên ghế cao (có hai ngướ hộ vệ hai bên cũng phải mặc chỉnh tề), cầm một ngọn nến soi lên bản mục lục viết trên lụa, treo cao. Sau mỗi câu đọc đúng và hay, sẽ có một tiếng trống “tùng”, tiếng chiêng “bi”. Nếu đọc sai bị trống và chiêng khua một hồi nhỏ. Khi kết thúc tốt đẹp thì ba hồi trồng, chiêng nổi lên khích lệ. Giải thưởng thường là: Tấm nhiễu, gói chè Chinh Thái, và các loại bánh trái, hoa quả địa phương. (Tổng Đông Hồ xưa có một ngôi nghè rất đẹp thường tổ chức các hoạt động văn hoá trong đó có thi đọc mục lục)

– Thi Nuôi gà béo ở Lạc Thổ (tổng Đông Hồ huyện Thuận Thành) và Đại Bái (Gia Lương): Gà được chọn những con chân cao, mình dài, khung xương ức rộng, cổ cao, đầu to, mỏ quằm, cứng, mào săn. Gà được nuôi trong cũi, chia từng ngăn, cho ăn viên bột gạo độn cám mịn, mối trắng (nuôi bằng rơm  rạ) – có con nặng tới 7, 8 kg, béo đến mức khi gà bước đi hai âu cánh xệ xuống rung rung theo nhịp bước. Giống gà này gọi là gà Hồ, từ xưa đă là một trong ba giống gà nổi tiếng khắp nước là gà Hồ (Bắc Ninh), gà Mía (Sơn Tây) và gà Đông Cảo (Hưng Yên).

– Thi nuôi lợn thờ  ở Niệm Thượng (Tiên Sơn): Từ tháng 7 năm trước, mỗi giáp phải nuôi một con – thường là lợn ỉ. Chiều tối mồng 5 tháng giêng mang ra đình làm lễ. Những “ông lợn” được chọn béo húp híp, ục ịch, da láng bóng lang hồng, nặng hàng tạ. Trưa mồng 6 là lễ chém lợn: Quan Đám làm lễ xong lấy hai con dao thờ trao cho hai thanh niên dă được lựa chọn trong hai giáp. Hai thanh niên này bước lên trước hương án làm lễ rồi lùi về, mỗi người đứng bên một cũi lợn. Hiệu lệnh bằng trống, chiêng vừa dứt thì các quan viên mở dãi nhiễu điều phủ cũi, xua lợn ra. Mỗi thanh niên phải chém một nhát đứt đôi một con lợn, nhát chém phải cắt ngang lợn, sát hai chân trước, không được làm đứt lòng. Lợn chém xong, làm lễ rồi chia cho dân làng.

– Hội Chen ở làng Ngà (Quế Võ): Sáng ngày 6 tháng giêng, tại miếu thờ Linh Sơn Mị Nương, làng tổ chức cuộc tế. Giữa cuộc, đàn ông, từ thanh niên đến ông già- chạy xô đến chen đàn bà. Thời đó có câu ca: “Trẻ chen với trẻ, già dong với già” Vui vẻ một lúc mọi người tập trung quanh đám tế khấn cầu: “già mạnh khoẻ, trẻ dẻo dai, của đồng làm ra, của nhà làm nên…”. Tiếp đó là một đám rước đi quanh làng, rồi lại bắt đầu cuộc chen, lần này con gái, bà già chen con trai, ông già – kể cả khách đến xem hội, cứ như vậy cho đến hết rước.

– Kinh Bắc còn có một loại chợ khá đăc biệt, đó là Chợ âm dương. Chợ họp lúc chạng vạng tối, âm dương giao hoà. Người đi chợ chỉ mua, bán đồ vật cũ. Người bán nói giá, người mua im lặng mở sâu tiền, rút một đoạn bỏ vào tay người mua, người mua lặng lẽ bỏ vào bị, ra về. Chợ họp rất nhanh chỉ thấy những bóng đen di chuyển nhẹ nhàng, tiếng xì xầm nho nhỏ, người ta nói là ma họp với người. Mua bán như vậy tất có người thiệt, nhưng người ta quan niệm thiệt lại là hơn vì được dịp làm phúc. Loại chợ này có: Chợ Dầu (Thanh Khương – Thuận Thành), Chợ ó (Võ Cường-thị xă Bắc Ninh), Chợ Chằm (Măo Điền – Thuận Thành),Chợ Chai, chợ Chọi, Chợ Bậu (Yên Phong). Chợ Bậu cón tục để một thau nước thử tiền. Bỏ tiền vào thau, nếu là tiền “ma” nó sẽ  biến mất.

THƯỞNG NGOẠN TRANH ĐÔNG HỒ (số 1)

THƯỞNG NGOẠN TRANH ĐÔNG HỒ (số 2)

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: