Những cung bậc tình yêu trong TRUYỆN KIỀU

Phùng Hồng Kổn

Cách đây hơn hai trăm năm, đại thi hào Nguyễn Du đã cống hiến cho độc giả một tác phẩm bất hủ: Truyện Kiều. Truyện Kiều không chỉ là bản cáo trạng đanh thép đối với chế độ phong kiến, không chỉ là tiếng nói nhân đạo thể hiện khát vọng của người lao động bị áp bức… mà truyện Kiều còn là một bài ca trác tuyệt về tình yêu đôi lứa.

Vào tuổi “Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê” Thúy Kiều gặp Kim Trọng, và ngay từ lần gặp gỡ đầu tiên, đôi trai tài gái sắc ấy đã “phải lòng” nhau. Gọi là “gặp gỡ” nhưng thực ra họ chưa giáp mặt nhau, trong lúc Vương Quan truyện trò cùng Kim Trọng thì chị em Thúy Kiều còn  “e lệ nép vào dưới hoa”, thế nhưng mũi tên của thần ái tình đã bắn trúng hai trái tim thơ ngây, khiến cho đôi trẻ tuy bên ngoài còn e dè nhưng tâm hồn đã thuộc về nhau rồi. Về nhà, nàng thì thở ngắn than dài “Trăm năm biết có duyên gì hay không” và chàng thì “nỗi nàng cánh cánh bên lòng biếng khuây”. Với Kim Trọng đây mới chỉ là bắt đầu. Ta hãy ngắm chân dung chàng Kim:

“Tuần trăng khuyết đĩa dầu hao

Mặt tơ tưởng mặt lòng ngao ngán lòng

Phòng văn hơi giá như đồng

Trúc se ngọn thỏ tơ trùng phím loan”

Tình yêu có sức mạnh thật thần bí, nó làm cho chàng trai vốn :

“Phong tư tài mạo tót vời

Vào trong phong nhã ra ngoài hào hoa”

nay trở thành mặt mũi thẫn thờ, dáng hình tiều tụy; đàn để trùng dây, bút bỏ khô mực – một không khí lạnh lẽo bao trùm phòng học của Kim Trọng (các vị phụ huynh cấm con em mình yêu ở tuổi đi học – cũng có lí lắm). Chưa hết, nhớnàng đến mức không chịu nổi, chàng Kim quay lại nơi kì ngộ trước, chỉ có

“Một vùng cỏ mọc xanh rì

Nước ngâm trong vắt thấy gì nữa đâu”

Tranh Nguyễn Tư Nghiêm

Không những không nản chí mà chàng còn hăng hái hơn: “Xăm xăm đè nẻo Lam Kiều lần sang”. Khi thấy cửa đóng then cài, lấy lí do du học, chàng thuê một căn nhà ngay cạnh nhà Kiều , và:“Tường đông nghé mắt ngà ngày hằng trông”.

Sự kiên trì của Kim Trọng rồi cũng được đền bù, bắt được chiếc kim thoa, chàng được gặp Kiều. Không vòng vo tam quốc, sau khi nhắc lại cuộc gặp gỡ hôm trước Kim Trong bày tỏ tình yêu của mình ngay lập tức. Mới đầu Kiều còn ngần ngừ “ Nên chăng thì cũng tại lòng mẹ cha”, lát sau, trước những lời “có cánh”, lời nói “như ru” của Kim Trọng, Kiều đã “vô phép” cha mẹ quyết định “Một lời vâng tạc đá vàng thủy chung”

Đến đây có thể coi như kết thúc giai đoạn một – giai đoạn tìm hiểu và tỏ tình. Đây là giai đoạn khó khăn nhất trong tình yêu. Yêu rồi đấy, được yêu rồi đấy nhưng “ăn làm sao nói làm sao bây giờ” (các bạn sắp yêu – hãy học tập Kim Trọng)

Thật may mắn cho đôi lứa, gia đình họ Vương có “sinh nhật ngoại gia” cả nhà đi vắng. Chỉ mong có thế, Kiều liền “Gót sen thoăn thoắt dạo ngay mái tường” , và ở dưới đã thấy Kim Trong đứng chờ! Tình yêu chuyển sang giai đoạn hai – giai đoạn bộc lộ tình cảm.

Mới xa cách một mùa xuân mà chàng Kim (15 tuổi chứ mấy) đã nói ngoa “Tuyết sương nhuộm nửa mái đầu hoa dâm”. Ban đầu câu chuyên tình yêu diễn ra theo kiểu cổ điển, cả hai đều nhún mình “tài hèn sức mọn” và dành cho người yêu những lời đẹp đẽ nhất. Kiều khen tranh tùng của Kim :

“Phong sương đượm vẻ thiên nhiên

Mặn khoan nét bút càng nhìn càng tươi”

Kim khen thơ Kiều :

“Khen tài nhả ngọc phun châu

Nàng Ban, ả Tạ cũng đâu thế này”

Kiều khen tướng mạo Kim:

“Chẳng sân ngọc Bội cũng phường Kim Môn”…

Cứ như thế cho đến khi hoàng hôn buông xuống, Kiều đành giã biệt Kim Trong. Về đến nhà , chưa thấy gia đình về, nàng lại vội vàng “Xăm xăm băng lối vườn xưa một mình” .

Ở thời kì mà người phụ nữ: “Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử”  và “Nam nữ thụ thụ bất thân”…mà nàng Kiều hết chèo tường lại băng qua vườn khuya một mình để đến với người yêu, đủ biết Tình yêu có thể vượt mọi lễ giáo. Đến đây tình yêu của Kim Kiều bắt đầu mang màu sắc “hiện đại”. Thúy Kiều xem ra chủ động, mạnh mẽ hơn chàng Kim, nàng tuyên bố “Vì hoa nên phải đánh đường tìm hoa”. Rồi hai trẻ thắp thêm nến, cắt tóc viết lời thề…Tình yêu đã đến đỉnh điểm. Đôi lứa kề nhau, mùi hương quyện vào nhau, trong gương (!) bóng lồng vào nhau…Ở cấp độ này Kim Trọng lại là người tỉnh táo, chàng thốt lên :

“Chày sương chưa nện cầu Lam

Sợ lần khân quá ra sàm sỡ chăng”

(Nếu chàng Kim không phải  “vốn nhà trâm anh”, biết dừng lại đúng lúc  có lẽ tình yêu đôi lứa đã chuyển sang một giai đoạn khác !). Để giải tỏa sự ức chế về tâm lý, Kim Trong khéo léo lái tình huống nồng nàn này sang hướng khác. Chàng bày tỏ sự hâm mộ tiếng đàn của Kiều và mời Kiều chơi đàn. Như Bá Nha- Tử Kì, Kiều đàn đến khúc nào Kim Trọng cũng cảm nhận được tâm hồn nàng gửi gắm trong đó, chàng bị cuốn hút đến mức mà:

“Khi tựa gối , lúc cúi đầu

Khi vò chín khúc khi chau đôi mày”

Bối cảnh này lại một lần nữa dẫn tình yêu đôi lứa đến “cấp độ 3”

“Hoa hương càng tỏ thức hồng

Đầu mày cuối mắt càng nồng càng yêu

Sóng tình dường đã xiêu xiêu

Xem trong âu yếm có chiều lả lơi”

Lần này Kiều là người tỉnh táo hơn:

“Đã cho vào bậc bố kinh

Đạo tòng phu lấy chữ trinh làm đầu”

Và nàng đã thuyết phục được chàng:

“Thấy lời đoan chính dễ nghe

Chàng càng thêm nể thêm vì mười phân”

Đến đây, tin chú Kim Trọng mất đã kết thúc giai đoạn hai, giai đoạn yêu đương say đắm nhất của Kim, Kiều.

Gai đoạn ba: Tình yêu khi xa cách. Gia đình gặp hoạn nạn, Kiều bán mình chuộc cha, hi sinh mối tình đầu trong trắng thơ ngây, vừa qua những phút giây hạnh phúc ngắn ngủi. Kiều từ bỏ tình yêu trong tâm trạng đau khổ tột bực:

“Ôi Kim Lamg hỡi Kim Lang

Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây

Cạn lời hồn ngất máu say

Một hơi lặng ngắt đôi tay giá đồng”

Ở lầu xanh, Kiều vẫn không nguôi nỗi nhớ Kim Trọng:

“Nhớ lời nguyện ước ba sinh

Xa sôi ai có thấu tình chăng ai”

Trong khi đó, sau khi hộ tang chú trở về, biết được gia cảnh Vương ông, Thúy Kiều đã ra đi, Kim Trọng vô cùng đau khổ:

“ Vật mình vẫy gió tuôn mưa

Dầm dề giọt ngọc thẫn thờ hồn mai

Đau đòi đoạn, ngất đòi cơn

Tỉnh ra lại khóc, khóc rồi lại mê”

Nhìn thấy những kỉ vật của mối tình, Kim Trọng càng đau đớn xót sa, chàng quyết đi tìm nàng. Mãi không  thấy, Kim Trọng tưởng như không sống nổi:

“Sinh càng thảm thiết khát khao

Như nung gan sắt như bào lòng son

Ruột tằm ngàymột héo hon

Tuyết sương ngày một hao mòn mình ve

Thẫn thờ lúc tỉnh lúc mê

Máu theo nước mắt hồn lìa chiêm bao”

Ông bà Viên ngoại lo sợ vội se duyên cho Kim Trọng với Thúy Vân. Lấy Thúy Vân nhưng đó chỉ là nghĩa vụ, Kim Trọng vẫn ngày đêm mơ tưởng đến Thúy Kiều:

“Dường như bên nóc trước thềm

Tiến Kiều đồng vọng bóng xiêm mơ màng”

Mối tình Kim Kiều tưởng đã chấm dứt cùng cuộc đời nàng Kiều ở sông tiền Đường nhưng Nguyễn Du lại đưa thêm một đoạn vĩ thanh. Sau khi thi đõ, làm quan, Kim Trọng lại đi tìm Thúy Kiều, và vận may đã đến. Kim tìm thấy Kiều. Mối tình Kim – Kiều chuyển sang giai đoạn mới:

“Đem tình cầm sắt đổi ra cầm kì”

Đó là một tình bạn trong sáng nhưng cũng không kém phần thơ mộng:

“Khi chén rượu, khi cuộc cờ

Khi xem hoa nở khi chờ trăng lên”

“Nghe” lại lại mối tình Kim – Kiều  ta thấy  đủ cả “Cung, thương, giốc, chủy, vũ”. Từ ngọt ngào êm ái đến cay đắng tủi nhục, từ rụt rè  e lệ đến sôi nổi quyết liệt, từ nhớ nhung day dứt đến say đắm ngất ngây…

Sau mối tình với Kim Trọng, Thúy Kiều còn trải qua hai mối tình với thúc Sinh và Từ

Hải. Với Kiều, hai mối tình sau tuy không cón cái mê say cuồng nhiệt như mối tình đầu nhưng cả hai đều mang một sắc thái mới: Ân nghĩa.

Thúc Sinh đã có vợ (do ép duyên chăng? Làm sao mà một chàng công tử bột như Thúc Sinh lại yêu được một mụ “sư tử Hà Đông” – Hoạn Thư). Ban đầu chàng chỉ định trăng gió chơi bởi cái vẻ “Hải đường mơn mởn cành tơ” của Thúy Kiều, nhưng sau hiểu được tâm hồn Kiều cũng như tài năng của nàng thì  Thúc Sinh yêu thật sự, và họ đã có những phút giây hạnh phúc:

“Khi gió gác khi trăng sân

Bầu tiên chuốc rượu câu thần nối thơ

Khi hương sớm khi trà chưa

Bàn vây điểm nước đường tơ họa đàn”

Thúc Sinh “may mắn” hơn Kim Trọng, chàng được thưởng ngoạn một tuyệt tác của tạo hóa:

“Rõ ràng trong ngọc trắng ngà

Dầy dầy sẵn đúc một tòa thiên nhiên”

Khá khen thay cho chàng trai họ Thúc, trước tác phẩm gợi cảm ấy  mà chàng  vẫn còn “Ngụ tình tay thảo một thiên luật đường”! (cái thứ thơ cực khó, hơi tí là thất niêm, thất luật). Nhưng hạnh phúc của Thúc Sinh và Thúy Kiều thật ngắn ngủi, Sau trận đòn nhừ tử ở công đường vì tội “Mượn màu son phấn đánh lừa con đen” là trận đòn khốc liệt ở nhà Hoạn Bà. Song hai trận đòn ấy không thấm vào đâu so với trận đòn ghen của Hoạn Thư. Với tư cách “Hoa nô”, Thúy Kiều phải hầu hạ vợ chồng Thúc Sinh Hoạn Thư… Tình yêu Sinh, Kiều rơi vào một tình huống “không tiền khoáng hậu”, Kiều đàn cho Thúc Sinh nghe:

“Bốn dây như khóc như than

Khiến người trong tiệc cũng tan nát lòng”

“Giọt châu lã chã khôn cầm

Cúi đầu chàng cũng gạt thầm giọt tương”

Thúc sinh yêu Thúy Kiều chân thật nhưng lại sợ vợ, và chàng thuộc hạng người yếu hèn nên không những không bảo vệ được tình yêu của mình mà còn bị đau khổ, tủi nhục vì tình yêu đó.

Mối tình thứ ba và cũng là mối tình cuối cùng của Thúy Kiều là mối tình với Từ Hải. Giống như với Thúc Sinh, tình yêu của Kiều với Từ hải mang nặng ân  nghĩa. Từ hải không dừng ở việc đưa Thúy Kiều ra khỏi lầu xanh (như Thúc Sinh) mà Từ còn mang lại một giai đoạn tốt đẹp cho cuộc đời Kiều, giúp Kiều báo ân báo oán. Đôi lứa đã có những thời kì thật sự hạnh phúc”

“ Cùng nhau trông mặt cả cười

Dang tay về chốn chướng mai tự tình”

Nhưng cũng giống như mối tình với Thúc Sinh, Thúy Kiều lại mang đến tai họa cho Từ Hải, lần này tai họa lớn hơn nhiều. Kiều là một thiếu nữ có nhiều phẩm chất tốt đẹp song cũng không tránh khỏi những thói thường tình:

“Nàng thời thật dạ tin người

Lễ nhiều nói ngọt nghe lời dễ xiêu”

Và thế là sự nghiệp của Từ hải phút chốc tan thành mây khói.

Truyên Kiều khép lại, các nhân vật đã lùi vào quá khứ, song những mối tình của họ như một bản tình ca bất diệt với đầy đủ các cung bậc của nó, mang đến cho bạn đọc mọi thời đại nhưng giai khi thì điệu mượt mà êm ái  khi thì ai oán sầu thảm.

14 phản hồi

  1. Không muốn làm thầy mất hứng nhưng Thúy Kiều mới có 14t đã trèo tường đi hẹn hò với giai là không chấp nhận được! Em xin được xông pha vào hàng ngũ hủ nho bài xích Thúy Kiều!

    • T đã tự nhận là “hủ nho” rồi thì còn gì để bàn nữa!

      • thay hom hinh qua, thay chi noi vay thi ban tre sao hieu duoc nghia cua tu “hu nho”. Ma toi nghi thay day Toan ma thay cung day ca Van a?

      • Bạn trẻ ấy ấy là tác giả của truyện ngắn “những bức thư trên bàn học” trong blog này (mục “sáng tac của học sinh”), bạn ấy hiểu đấy. Tôi không dạy văn, chỉ “chơi” văn thôi. Cảm ơn bạn đã chia sẻ

    • co ve nhu loi nhan xet, suy nghi cua ban tre ve Thuy Kieu la hoi hot, phien dien, rat chu quan. Phai chang do ban chua doc het toan bo tac pham?! Neu doc het tac pham, ban se de dang nhan ra viec Kieu “xam xam bang loi vuon khuya mot minh” de “hen ho voi giai” la do du cam ve su bat trac trong tinh yeu cua nang voi Kim Trong. Ngay sau khi nghe Kim trong ke ve cuoc doi Dam Tien o mo cua nang vao tiet Thanh Minh thi Kieu da “dam dam chau sa” ma rang
      “khoc than khon siet su tinh
      kheo vo duyen ay la minh voi ta”

      Mat khac, Kieu khong phai loai con gai tam thuong, de hu hong vi chuyen trai gai khi nang o tuoi cap ke
      “em dem truong ru man che
      tuong dong ong buom di ve mac ai”

      Roi den khi Kim Trong to tinh thi Kieu cung da
      “ngan ngu nang moi thua rang
      thoi nha bang tuyet chat hong phi phong
      du khi la tham chi hong
      nen chang thi cung tai long me cha
      nang long xot lieu vi hoa
      tre tho da biet dau ma dam thua”

      Cuoi cung thi nguoi doc cung kho co the quen nhung loi to long cua Kieu khi Kim Trong da roi vao trang thai “song tinh duong da xieu xieu”:
      “da cho vao bac bo kinh
      dao tong phu lay chu trinh lam dau
      ……….
      voi chi lieu ep hoa nai
      con than at lai den boi co khi”

      Chi bang ngan ay cau noi, viec lam cya Kieu, chung ta da thay duoc pham hanh cua nang! Thiet nghi loi noi bai xich Kieu va thai do cua ban tre voi Truyen Kieu that qua cuc doan. Hy vong sau khi doc nhung dong nay, ban tre se co cai nhin dung dan hon ve mot thien pham bac nhat cua nuoc Nam ta.

      • Những cung bậc tình yêu trong Truyện Kiều còn thiếu, đó là tình cảm của Thuý Vân khi nhận lời chị tiếp tục mối tình dang dở của chị gái… Nói tiếp, thực ra cháu cũng không hiểu Thuý Vân là người nào!? Tại sao người chủ động bán mình chuộc cha không phải là Vân mà lại là Kiều? Tại sao gia đình Vương ông không bán Vân để Kiều có thể tiếp tục mối tình với Trọng? Tại sao lúc Vương ông tự tử thì chỉ có Kiều can ngăn? Tại sao lúc Kiều khóc than bối rối giữa hiếu và tình trước khi chuộc cha thi Vân vẫn say ngủ, mãi sau mới ̀”ân cần hỏi han”? Tại sao Vân chẳng hề do dự khi nhận lời nối duyên với Trọng?…. Cháu có cảm giác Vân bị cụ Nguyễn Du “dìm hàng” :p

      • Câu hỏi “của cháu” hay nhỉ. Đơn giản vì Thúy Vân chỉ là nhân vật làm nền cho Thúy Kiều. Vương ông màg bán Vân để Kiều có thể tiếp tục mối tình với Trọng – thì làm gì có truyện Kiều.

  2. Ơ nhưng mà em vẫn muốn bàn ạ! Nếu ngành giáo dục đã đem truyện Kiều vào giảng dạy thì đề nghị nhà trường, gia đình và xã hội đừng cấm đoán học trò có tình cảm trong sáng với nhau =}}}

  3. Cơ mà nhà giáo có phải ai cũng nhiệt tình, tâm lý, vui vẻ như thầy đâu😦

    Một điều em ghét Thúy Kiều nữa là bà này rất là tham tiền, Hồ Tôn Hiến mới chém gió vài câu đã về xúi dại chồng đầu hàng. Mà lỗi to hơn là ở Từ Hải, anh hùng cái thế đội trời đạp đất kiểu gì mà nghe lời đàn bà nhẹ dạ cả tin để rồi chết đứ đừ như thế cũng đáng đời! Nói chung em rất ư bức xúc truyện Kiều =(((

  4. Cảm ơn thầy! Em thích Truyện Kiều lắm. Giá nuốt chửng một cuốn được để có thể thuộc làu làu thì em sẽ nuốt (…!) Và nghe luận về Truyện Kiều không bao giờ chán cả. Mà đúng là “Rằng: Hay thì thật là hay,
    /Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào !”

    @T: Truyện tình yêu trong Kiều được cụ ND kể rất ý nhị mà!

  5. Cám ơn thầy vì bài viết!
    Đối với một học sinh nước ngoài học Tiếng Việt như tôi thì việc tiêp scận một tác phẩm kinh điển trong nền văn học Việt như Truyện Kiều là khá khó khăn bởi nội dung câu truyện được chia nhiều giai đoạn và sự kiện liên quan đến nhân vật chính. Trong khi tìm hiểu tác phẩm này thì tôi cũng đã được đọc nhiều bài phân tích rất rõ ràng những chi tiết của truyện nhưng tôi chưa từng được biết đến một bài viết nào ngắn gọn mà có thể tóm tắt được khá đầy đủ những diễn biến truyện cũng như khía cạnh tâm lý tình cảm của nhân vật Kiều như bài viết của thầy. Cách hành văn cũng như ngôn từ trong bài viết giản dị và rất hài hước khiến tôi có thể tiếp nhận nội dung văn bản một cách thoải mái nên tôi có thể nhớ lâu hơn.
    Hy vọng sẽ còn được đọc nhiều bài viết như này của thầy nữa. Rất cám ơn thầy🙂

  6. @thay: that la quy hoa khi the he tre van con biet den nhung gia tri co. Tuy nhien dieu nay lai khien toi kha bat ngo, mot thanh nien the ki 21 lai xung phong gia nhap hang ngu hu nho thi that thu vi!

    Cai thu “choi van” lau nay van duoc cho kho va ken chon, chang ngo mot thay giao day mon tu nhien bi cho la kho khan nhu thay lai yeu thich van tho nhac hoa den vay. Day lai la mot su tinh co toi moi duoc biet. Hai thay tro thay qua la “khac thuong” Mong duoc biet them ve moi nguoi qua nhung bai viet moi.

  7. Yeu say dam ma khong he ich ky , chi thuong va lo cho hanh phuc cua nguoi minh yeu , mot muc kinh trong chu khong tim cach chiem huu nguoi tinh thanh ” cua rieng ” … dieu ay noi Kieu cao thuong , hiem hoi lam thay ! Kieu khong ghen ma lai ” lay em em co chiu loi , ngoi len cho chi lay roi se thua ” de nho Van “giao loan ” voi Kim Trong …Thu hoi o dau va thoi nao , ai …co the co duoc trai tim va tam hon dep duoc den the ? Ma Nguyen Du lai ta duoc anh hoa do cua Kieu mot cach tai nang den noi lam xuc dong long ta , lam ta khong the nghi ngo , ly luan gi ma chi cam giac song cung voi Kieu , “uong ” suoi tho nay nhu dang khat ma duoc uong nuoc suoi thien nhien ngon lanh nhat .
    Nhge thuat , van tho khong ” day doi ” , khong ly thuyet , ma tang khong , bieu khong suc song tinh than cho ta vay .

    ( Xin phat bieu cam tuong , mot chut trom nghi cua mot nguoi ” choi van ” . Ai bao thay tro ong dung vao “truyen Kieu cua toi ” , ma lai dung vao “trung tu ” niem rung dong sau sac nhat cua toi truoc tinh yeu cua Kieu nhi !!…)

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: